In december stuurde Leitmotiv samen met Advocates for the Future, Article 19, Bits of Freedom, critical infrastructure lab, en De Goede Zaak – daarbij ondersteund door advocatenkantoor PILP – een brief aan de gemeente Amsterdam en de provincie Noord-Holland over een nieuw hyperscale datacenter vlakbij station Amsterdam Sloterdijk.[^1] Zonder dat daar veel aandacht voor was geweest, bleken de gemeente en provincie vergunningen te hebben verleend voor een datacentrum dat bestond uit drie torens van meer dan 80 meter hoog met een elektrisch vermogen van 100 Megawatt (MW).[^2] Het elektriciteitsverbruik van deze torens werd geschat op tussen de 600 en 880 miljoen kWh per jaar, evenveel als alle huishoudens in Amsterdam[^3] samen. Onderzoek van journalisten van NRC onthulde vervolgens dat het gehele datacentercomplex gehuurd zal worden door een enkele Big Tech huurder: Microsoft.[^4] Leitmotiv schatte eerder in dat Microsoft nu al goed is voor ongeveer 1,4% van alle Nederlandse elektriciteitconsumptie (van huishoudens en bedrijven samen).[^5]

Op lokaal,[^6] provinciaal[^7] en nationaal niveau[^8] reageerden politici verontrust over deze ontwikkeling in Amsterdam. Dat gold ook voor soortgelijke voorbeelden, zoals een zeer groot datacentrum in Lelystad.[^9] En zeer recent berichtte Nieuwsuur over nog meer nieuwe megadatacenters waarvoor de vergunningen al grotendeels verleend zijn.[^10] Het gevoel leeft breed dat zulke megadatacenters door de mazen van een bestaand verbod op hyperscale ontwikkeling in Nederland glippen.

In 2022 voerde het toenmalige kabinet een landelijk verbod in op hyperscale datacenters, met uitzondering van twee locaties in de gemeentes Hollands Kroon (Agriport in Middenmeer) en Het Hogeland (de Eemshaven).[^11] Dit landelijke hyperscale verbod werd destijds ingevoerd in reactie op de grote ophef die was ontstaan in Zeewolde vanwege de aangekondigde vestiging van een hyperscale datacenter van Meta.[^12] Onder een “hyperscale datacenter” wordt op grond van artikel 5.161ba, tweede lid, Besluit kwaliteit leefomgeving ("Bkl") verstaan een datacentrum met "een bebouwd vloeroppervlakte van meer dan 10 ha en een elektrisch aansluitvermogen van 70 MW of meer.” De twee voorwaarden zijn cumulatief en met 10 ha vloeroppervlakte wordt enkel de bouwoppervlakte op de ‘begane grond’ bedoeld.

4 jaar naar de invoering van het hyperscale verbod, is er nu een breed maatschappelijk en politiek debat over de uitvoering daarvan. Dat komt omdat datacenter projecten zoals die in Amsterdam Sloterdijk niet onder dit verbod blijken te vallen omdat deze minder dan 10 hectare beslaan op de grond (ook al is het totale vloeroppervlakte van deze torens 10 hectare verdeeld over meerdere verdiepingen). De Tweede Kamer heeft inmiddels een motie aangenomen om dit verbod aan te scherpen naar aanleiding van recente maatschappelijke discussies over mega datacenters in Amsterdam, Lelystad en andere plaatsen in Nederland.[^13]

In het licht van deze maatschappelijke en politieke discussie, heeft Leitmotiv een Briefing opgesteld over hyperscale datacenters in Nederland. Dit document geeft relevante context over hyperscale datacenters en legt uit waarom hyperscale datacenters als problematisch worden beschouwd. De Briefing geeft ook een aantal ideeën over wat de landelijke politiek zou kunnen doen om deze problemen te adresseren. Daarbij kijken we bewust breder dan slechts naar het aanscherpen van de criteria in het huidige hyperscaleverbod. Wij denken dat dit het moment is om een diepgaand maatschappelijk en politiek debat te voeren over de meerwaarde van grote datacenters in Nederland.

Samengevat, zijn er in ieder geval drie concrete stappen die de landelijke politiek kan zetten:

1. Stel een moratorium in op nieuwe hyperscale datacenters in Nederland: Dit geeft de politiek, beleidsmakers, experts en een breder publiek de adempauze die noodzakelijk is voor een breed debat over het nut en noodzaak van deze faciliteiten in onze (digitale) economie.
   
   

2. Versterk transparantieregels: Cruciale informatie over hyperscale datacentra blijft momenteel geheim of onduidelijk en (beperkte) bestaande transparantieregels worden gebrekkig gehandhaafd. Zonder uitgebreidere informatie is het niet mogelijk om een goed maatschappelijk en politiek debat te voeren en besluiten te nemen over de toekomst van hyperscale datacenters in Nederland.
   
   

3. Scherp het hyperscaleverbod aan: De Tweede Kamer heeft onlangs een motie aangenomen om het bestaande hyperscaleverbod aan te scherpen en verzoekt de regering daar voor de zomer de Tweede Kamer over te informeren. Er lijkt daarom momenteel bereidheid om de hyperscale sector in Nederland scherper te reguleren om het scala aan problemen waarvoor deze sector verantwoordelijk is te adresseren.

Klik hier om onze Policy Brief te lezen.

Over Leitmotiv

Leitmotiv is een nieuwe Europese denk- en doetank die zich richt op de productiezijde van onze digitale economie. Dat betekent dat we ons als non-profit richten op digitale infrastructuur en digitale diensten, hoe deze gebouwd worden en door wie in plaats van ons te richten op het gebruik van digital technologie door burgers. Via onderzoek en actie proberen we de schijnwerpers te zetten op hoe de digitale economie waarin we leven wordt gemaakt. Daarbij nemen we de volgende kernprincipes in acht: (i) de digitale economie moet binnen planetaire grenzen blijven, (ii) de excessieve concentratie van macht door techbedrijven moet worden gecontroleerd door democratische tegenkrachten, en (iii) mensenrechten dienen te worden gerespecteerd en bevorderd binnen onze digital economie. Deze principes zijn ons Leitmotiv en definiëren wat we bedoelen met een betere digitale economie.

Referenties